Հովհաննես Թումանյան-ի մոտ առաջին անգամ ծանոթանում են Ղազարոս Աղայան-ի հետ, որը գյուղից եկել էր իր մոտ։ Նա եկել էր պարզ հագուստով, բայց շատ ջերմ ու հարազատ մարդ էր։Երբ նրանք հանդիպում են, շատ ուրախանում են, գրկախառնվում ու համբուրվում են, կարծես վաղուց էին իրար ճանաչում։ Նրանք նաև շատ նման էին իրար՝ թե՛ բնավորությամբ, թե՛ մտածելակերպով, և թվում էր, թե նույն միջավայրից ու նույն ժողովրդի հոգուց են ձևավորվել։Նրանց միջև կար շատ ուժեղ ընկերություն ու մտերմություն։ Նրանք նույնիսկ միմյանց սիրով ու կատակով կոչում էին «Ասլան ապեր» ու «Ասլան բալասի»։ Երբ միասին էին լինում, ծիծաղելով ասում էին, թե ոչ ոք չի կարող իրենց հաղթել։

Նվարդ Թումանյան պատմում է իր կյանքի այն դեպքերի մասին, երբ նախապես զգացել է դժբախտություններ ու մահեր։ Մի անգամ ջրօրհնեքի երեկոյան նա հանկարծ անհանգստացել ու տխրել էր՝ կարծես զգալով, որ հայրը մահացել է։ Մի քանի օր անց գյուղից լուր է գալիս, որ հայրը հենց այդ օրը մահացել էր։ Ավելի ուշ նա նույնպիսի նախազգացում է ունենում նաև Ղազարոս Աղայան մահվան ժամանակ։ Թումանյանը պատմում է, որ իրենց միջև շատ ուժեղ հոգևոր կապ կար, և նրանք կարողանում էին հեռվից զգալ միմյանց վիճակը։ Մի անգամ էլ Աղայանը գիշերը անհանգստացել էր Թումանյանի համար և վաղ առավոտյան եկել էր համոզվելու, որ նա լավ է։

Մի անգամ գարնանը ես գնացի գյուղ՝ տատիկիս տուն։ Ամենուր կանաչ էր, կային գեղեցիկ ծաղիկներ, իսկ օդը մաքուր ու թարմ էր։ Առավոտյան արթնանում էի և դուրս գալիս բակ։ Այդ օրը ես որոշեցի տատիկիս բոստանում օգնել։ Մենք միասին տնկեցինք ծաղիկներ և ջրեցինք ծառերը։ Աշխատանքից հետո նստեցինք բակում ու սուրճ խմեցինք։ Ամեն ինչ այնքան խաղաղ ու հաճելի էր։ Այդ գարնան օրը ես հասկացա, որ իսկական ուրախությունը պարզ բաների մեջ է՝ բնության, ընտանիքի և միասին անցկացրած ժամանակի մեջ։

Ես գյուղում առավոտյան արթնանում եմ և գնում եմ նախաճաշելու։ Մինչ ես հագնվում և լվացվում եմ, խոհանոցից գալիս է տատիկիս պատրաստած նախաճաշի հաճելի հոտը։ Ես նախաճաշում եմ, այնուհետև գնում եմ պապիկիս օգնելու։ Մենք միասին սխտոր ենք քանդում։ Դրանից հետո ես հավաքում եմ ելակ և գիլաս իմ փոքր եղբոր ու քույրիկի համար։ Հետո գնում եմ խաղալու, և երբ խաղս ավարտում եմ, վերադառնում եմ տուն։ Տատիկս ինձ համար համեղ ընթրիք է պատրաստել, և մենք բոլորս միասին ընթրում ենք։ Իսկ հետո մենք բոլորովս խաղում ենք լոտո։

1․ Յուրաքանչյուր շարքում կետերը փոխարինի՛ր նման հնչողություն ունեցող տրված արմատներով:
 Ող, ոխ, ուղտ, ուխտ, թյուր, թույր, բույր, բյուր, բարկ, բարք, վարկ, վարք, աղտ, ախտ:

Թոքախտ, ողողել, ուղտակալ, ողնաշար, բյուրաբարք, բարբեկել, ուխտադրուժ, վարկատեր, վարքույր, բյուրություն, թյուրիմացություն, ձյունաբույր, համբույր, բարկավոր։

2․ Կետերի փոխարեն գրի՛ր մ կամ ն (ո՞ր դեպքում է ն գրվում):

Ա.բնական, ա.բիոն, ա.բողջ, ա.պամած, ա.պայման, զա.բյուղ, ա.բասիր, ա.փոփել, ա.փոփոխ, ա.պետք, ա.բարել, ա.բարտավան:

ամբնական – անբնական
ամբիոն – ամբիոն
ամբողջ – ամբողջ
ամպամած – ամպամած
անպայման – անպայման
զամբյուղ – զամբյուղ
անբասիր – անբասիր
ամփոփել – ամփոփել
անփոփոխ – անփոփոխ
անպետք – անպետք
ամբարել – ամբարել
ամբարտավան – ամբարտավան

3․ Օգտվելով տրված բառերից` բացատրի´ր, թե ընդգծված բառերը նախադասություններից յուրաքանչյուրում ի՛նչ իմաստով են գործածված:

1.Եփվել, բորբոքվել: ,

Ջուրը թեյնիկում վաղուց արդեն եռում էր, բայց նա չէր նկատում: Բարկությունից արյունը եռում էր երակներում, սիրտը տակն ու վրա էր      լինում:

Ջուրը թեյնիկում վաղուց արդեն եռում էր – եփվել
Արյունը եռում էր երակներում – զայրանալ

2.Ուղեկցել, ընկերություն անել, միանալ:

Ընկերացել է դիմացի շենքում ապրող մի տղայի հետ: Ընկերացան, որ միասին անեն իրենց ուժերից վեր այղ գործը: Մինչև քաղաք ընկերանամ քեզ, որ մենակ չգնաս:

Ընկերացել է մի տղայի հետ – ընկերություն անել
Ընկերացան, որ միասին անեն – միանալ
Մինչև քաղաք ընկերանամ քեզ – ուղեկցել

3.Կռել, թակել, գանահարել, քննել:

Ավազակներն այնպես էին ծեծել խեղճին, որ ձին թողել ու փախել էր: Այնպես համառորեն է ծեծում դուռը, կարծես վստահ է, որ տանը մարդ   կա:
Երկաթը տաք-տաք են ծեծում:
Այդ հարցն այնքան ծեծեցին, որ ոչ մեկին այլևս չի հետաքրքրում:

Ավազակներն այնպես էին ծեծել – գանահարել
Դուռը ծեծում է – թակել
Երկաթը տաք-տաք են ծեծում – կռել
Հարցը այնքան ծեծեցին – շատ քննարկել

4.Ավարտել, վերջը տալ (ուտել):

Գործը վերջացնելուց հետո, երկար ժամանակ դրան այլևս չէր անդրադառնում:
Մեկն իր բաժին միրգն արագ վերջացրել էր ու դունչը մեկնել վանդակի շուրջը խմբված երեխաներին, որ էլի տան:

4.Տրված դարձվածքներով նախադասություններ կազմի՛ր:

Մտքի ծովն ընկնել, լեզուն փակ պահել, հինգ մատի պես գիտենալ, թևերը ծալած նստել, էժան պրծնել, արցունքները կուլ տալ:

Գործը վերջացնելուց հետո – ավարտել
Միրգն արագ վերջացրել էր – ուտել

5.Ընդգծված դարձվածքները փոխարինի՛ր տեքստի ոճին հարմար հոմանիշ բառերով:

Մեր նախնիները երևի շատ դառը փորձերից այն համոզման էին եկել – համոզվել էին, որ ձուկ ուտելիս չի կարելի երկաթե դանակ գործածել: Այդ կանոնը բանի տեղ չդնող մարդիկ – անտեսողները անկողին էին ընկնում ու նույնիսկ հոգին փչում: Հիմա արդեն գլխի ենք ընկել – պարզել ենք, թե ինչից էր դա. երկաթը հեշտ քայքայվող սպիտակուցների հետ ռեակցիայի մեջ է մտնում, որի հետևանքով առաջ է գալիս – ձևավորվում է թունավոր նյութ:

Այսօր արդեն կենցաղում երկաթե դանակ չի օգտագործվում. Ադամի տարվանից – հնագույն ժամանակներից ստեղծվել է չժանգոտվող պողպատը, որը կարելի է առանց ահ ու դողի – վախի օգտագործել: Բայց գյուտն ուշացել էր. սովորությունն իր գործն արել էր – սովորությունը արդեն հաստատվել էր:

6.Տրված բառերը բաժանի՛ր բառակազմական բաղադրիչների (արմատների և ածանցների): Ինչպիսի՞ բառեր են հավաքված բառաշարքերից  յուրաքանչյուրում:
Ա. Թվական, պատմություն, աղյուսակ, գրիչ, ազդեցություն, խորություն:
թիվ + ական
պատմ + ություն
աղյուս + ակ
գր + իչ
ազդ + ություն
խոր + ություն
արմատ + ածանց

Բ. Արևելք, արևմուտք, կենսագիր, օտարամուտ, ծովագնաց, ինքնատիպ:
արև + ելք
արև + մուտք
կենս +ագիր
օտար + մուտ
ծով + գնաց
ինքն + տիպ
երկու արմատ

Գ. Արևելյան, կենսագրություն, արևադարձային, անուշահոտություն, բազմատեսակություն:արևելք + յան
կենսագիր + ություն
արևադարձ + ային
անուշահոտ + ություն
բազմատեսակ + ություն

բարդ բառ + ածանց

7․Տեքստերի ածականներն ըստ անհրաժեշտության դարձրո՛ւ բաղդատական կամ գերադրական աստիճանի:
Ֆուտբոլում խաղարկվող մրցանակների մեջ պատվավորներն անհատական «Ոսկե գնդակ», «Ոսկե կոշիկներ» և «Արծաթե կոշիկներ» մրցանակներն են: «Ոսկե գնդակի» տեր դառնում է այն ֆուտբոլիստը, որ մայրցամաքի լավ մարզիկն է ճանաչվում: «Ոսկե կոշիկներն» ու «Արծաթե կոշիկները» համապատասխան թիթեղներից կարված կոշիկներ են, որ հանձնվում են եվրոպական երկրների լավ ռմբարկուներին:
Գերմանացի ֆիզիկոս Կոենն ասում է, որ քսանմեկերորդ դարում կանայք լողի տարածությունը հեշտ են հաղթահարելու, քան մեր օրերում լավ լողորդ համարվող տղամարդիկ:
Դանիացի Վեստերգարդը պատրաստել է աշխարհի մեծ` երեսունչորս տեղանոց հեծանիվն ու փոքր մոտոցիկլը: Նա ասում է, որ ճիշտ է դրանք օգտագործել ռեկլամի համար:

ամենապատվավոր
ամենալավ
ամենալավ

ավելի հեշտ
լավագույն

ամենամեծ
ամենափոքր
ավելի ճիշտ

378․ a և b ուղիղները զուգահեռ են: a ուղղի վրա վերցված են A և B կետերը և տարված են b ուղղին AC թեքն ու BD ուղղահայացը: Համեմատեք AC և BD հատվածները:

AC>BD

379․ Անկյան կիսորդի ինչ–որ կետի հեռավորությունն անկյան կողմերից մեկից 9 սմ է: Ինչքա՞ն է այդ կետի հեռավորությունը անկյան մյուս կողմից: Պատասխանը հիմնավորեք:

Անկյան կիսորդի վրա գտնվող ցանկացած կետ ունի հավասար հեռավորություններ անկյան երկու կողմերից։ Այսինքն՝ եթե կետը կիսորդի վրա է և նրա հեռավորությունը մի կողմից 9 սմ է, ապա մյուս կողմից էլ նույնն է՝ 9 սմ։

Պատասխանը՝ 9 սմ։

380․ Անկյան կիսորդի A կետից անկյան կողմերին տարված են AB և AC ուղղահայացները: Ինչպիսի՞ն է BAC եռանկյունը: Պատասխանը հիմնավորեք:

OB>OC

381․ BK-ն ABC անկյան կիսորդն է: Գտեք K կետի հեռավորությունը անկյան կողմերից, եթե BK =10 սմ, ∠B =60°:

382․ BAC անկյան ներսի P կետը հավասարահեռ է այդ անկյան կողմերից: Գտեք ∠PAC-ն, եթե ∠BAC = 56° :

Տնային աշխատանք

383․ BAC անկյան ներսի F կետը հավասարահեռ է այդ անկյան կողմերից: Գտեք ∠BAC-ն, եթե ∠FAC = 37°:

Քանի որ BF-ն և FC-ն հավասարահեռ են, նշանակում է, որ AF-ը կիսորդ է։
∠BAC=2*∠FAC(37°)
Պատ․՝ 74.

384․ Ըստ նկար 189–ի տվյալների՝ գտեք CAD անկյունը:

∠A=50
Քանի որ CD-ն և DE-ն հավասարահեռ են, նշանակում է ՝AD-ն կիսորդ է, հետևաբար ∠CAD=50/2=25:

314․ ABC հավասարակողմ եռանկյան մեջ տարված է AD կիսորդը: D կետի և AC ուղղի միջև հեռավորությունը 6 սմ է: Գտեք A գագաթի հեռավորությունը BC ուղղից:

ABC-ն հավասարակողմ եռանկյուն է, AD-ն՝ կիսորդ ու բարձրություն։ D-ից AC հեռավորությունը = 6 սմ, ուրեմն դա եռանկյան բարձրությունն է։ Հետևաբար A-ից BC հեռավորությունը նույնպես՝ 6 սմ։

1. Արտագրել` փակագծերի մեջ առնված գոյականները գործածելով համապատասխան հոլովով:
   Վարդանը (հպարտություն)  հպարտությամբ էր նայում (որդի) որդուն: Կարծես դեռ երեկ էր, որ նա մերկ (ոտք) ոտքով ու կարճ (շալվար)  շալվարով թռչկոտում էր (պարտեզ) պարտեզում,  իսկ այսօր, իր բարեկազմ հասակը (հասակ), վերին շրթունքը զարդարող բեղերի փունջը (փունջ) և (աչքեր) աչքերի  խելացի (արտահայտություն) արտահայտությունը արդեն հասուն (տղամարդ)  տղամարդու կերպարանք էր ստացել:  Նրանք գնում էին (անտառ) անտառում ձգվող նեղ (արահետ) արահետով, արևի շողերը (ճյուղ) ճյուղի արանքով թափանցում էին ցած, ոսկե (երանգ) երանգով  վառում բազմերանգ ծաղիկները: Վարդանը կանգ առավ, (գլուխ) գլխով ցույց տվեց բարձունքի (ճեղք) ճեղքից  բխող բարակ աղբյուրը: Վճիտ ջուրը (կարկաչ) կարկաչելով ցած էր հոսում թփերի արանքով ու կորչում (խոտ) խոտում:
   
   2. Բառաշարքում առանձնացնել հոմանիշների 5 եռյակ:
   Ջլատել, վատաբանել, հանգցնել,  վհատվել, մարել, հուսալքվել, փնովել, պղծել,մասնատել, հուսահատվել, պառակտել, ապականել, շիջել, պախարակել, արատավորել:
   Ջլատել֊պառակտել֊մասնատել
   վատաբանել֊փնովել֊պախարակել
   շիջել֊մարել֊հանգցնել
   Հուսահատվել֊վհատվել֊հուսալքվել
   Պղծել֊ապականել֊արատավորել

3․Ո՞րն է տրված նախադասության քերականական և տրամաբանական ճիշտ շարունակությունը։ 

Կռվում էր ամենքի հետ, բոլորին ծույլ էր անվանում,․․․․

ա․ և իր մասին մեծ կարծիք ուներ։

բ․ բայց ինքն ամբողջ կյանքում բացարձակապես ոչինչ չէր կատարել։ 

գ․ համոզված էր, որ աշխարհում միայն ծույլեր կան։

դ․ ցույց տալով չարվածը։ 

4․ Ճշտի՛ր հատուկ անունների գրությունը։ 

Ցլիկ ամրամ, բյուզանդական կայսրություն, դավթակ քերթող, հակոբ մեղապարտ, արտեմիսի տաճար, լյուքսենբուրգի մեծ դքսություն, վազգեն կաթողիկոս, գարեգին նժդեհ։ 
Ցլիկ Ամրամ,Բյուզանդական կայսրություն,Դավթակ Քերթող,Հակոբ Մեղապարտ,Արտեմիսի տաճար,Լյուքսենբուրգի Մեծ Դքսություն,Վազգեն Կաթողիկոս,Գարգին Նժդեհ։

5․ Տրված բառերը տեքստի հոմանիշ դարձվածքների փոխարեն գրի՛ր:

Շնչում է, հուզվում է, արթնանում է, բարձրանում է, պարզվում է, կատարվածը, հետապնդում է:

Ծաղիկը գնում է, ի՛նչ է տեսնում. այգու մեջ մի զմրուխտ պալատ, պալատի մեջ ոսկի դագաղ, դագաղի մեջ մի ջահել, գեղեցիկ երիտասարդ, որը ոչ քնած է, ոչ մեռած, շունչը վրեն հազիվ տրփում է: Տեսնում է թե չէ, սիրտը փուլ է գալիս, էլ չի դիմանում, լաց է լինում ու կռանում է, համբուրում: Արտասուքի կաթիլներն ընկնում են երիտասարդի երեսին. երիտասարդը հանկարծ բաց է անում աչքերն ու վեր է կենում, կանգնում, ինչպես էն դրախտում բուսած սոսիներից մեկը:
Դու մի՛ ասիլ՝ հենց ինքը Արին-Արմանելին է, որ կա:
— Ո՞վ ես դու, սիրո՛ւն աղջիկ,- հարցնում է Արին-Արմանելին,- և ինչպե՞ս ընկար էս աշխարհը:
Ու Ծաղիկը կանգնում, պատմում է իր գլխին եկածը, թե ինչպես ինքը գերի էր Սպիտակ դևին, որ այժմ էլ ետևիցն է ընկել ու հալածում է իրեն:

Շնչում է ֊ շունչը վրեն հազիվ տրփում է
Հուզվում է ֊ սիրտը փուլ է գալիս
Արթնանում է ֊ բաց է անում աչքերը
Բարձրանում է ֊ վեր է կենում, կանգնում
Պարզվում է ֊ դու մի ասիլ
Կատարվածը ֊ իր գլխին եկածը
Հետապնդում է ֊ետևիցն է ընկել, հալածում է

Նախաբան
Գրերի գյուտը մարդկության պատմության ամենակարևոր ձեռքբերումներից է։ Այն հնարավորություն տվեց մարդկանց պահպանել և փոխանցել գիտելիքը սերունդներին՝ անկախ ժամանակից ու տարածությունից։ Գրերի ստեղծումը հատկապես կարևոր դեր ունեցավ մշակույթի, գիտության և պետականության զարգացման մեջ։

Պնդում
Գրերի գյուտը մարդկության զարգացման կարևորագույն փուլերից է, քանի որ այն փոխեց մարդկանց հաղորդակցման ձևը և հնարավորություն տվեց պահպանել ու փոխանցել գիտելիքը։ Գրերի շնորհիվ զարգացան գիտությունը, մշակույթը և կրթությունը, իսկ բանավոր խոսքը այլևս միակ միջոցը չէր, ինչն ապահովեց ավելի հստակ և կայուն տեղեկատվության փոխանցում։

Փաստերով հիմնավորում
Օրինակ՝ հայ ժողովրդի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունի Մեսրոպ Մաշտոց-ի կողմից 405 թվականին հայոց գրերի ստեղծումը։ Այս գյուտը հնարավորություն տվեց թարգմանել Աստվածաշունչը, զարգացնել գրականությունը և պահպանել ազգային ինքնությունը։ Նմանապես, այլ ժողովուրդների մոտ ևս գրերի ստեղծումը նպաստեց օրենքների գրառմանը, պատմության պահպանմանը և գիտելիքի տարածմանը։

Եզրակացություն
Այսպիսով, գրերի գյուտը մեծ դեր ունի մարդկության պատմության մեջ։ Այն նպաստեց գիտելիքի տարածմանը, մշակույթի զարգացմանը և ժողովուրդների ինքնության պահպանմանը՝ դառնալով առաջընթացի կարևոր հիմք և կարևոր գործիք մարդկային կյանքի բոլոր ոլորտներում։

Ամփոփում
Գրերի ստեղծումը մեծ ազդեցություն է ունեցել հասարակության զարգացման վրա՝ ապահովելով գիտելիքի պահպանումն ու փոխանցումը։ Այն շարունակում է մնալ մեր կյանքի անբաժանելի մասը՝ ձևավորելով մեր մտածողությունն ու մշակույթը։

1․ Ո՞ր ուղիղներն են կոչվում զուգահեռ։
Հարթության վրա գտնվող այն երկու ուղիղները, որոնք չեն հատվում, կոչվում են զուգահեռ:

2․ Քանի՞ հայտանիշ կա երկու ուղիղների զուգահեռությունը հաստատելու համար։
Երեքհատ հայտանիշ։

3․ Ձևակերպիր զուգահեռության հայտանիշները.
Եթե երկու ուղիղներ հատվում են երրորդով, ապա դրանք զուգահեռ են, երբ համապատասխան կամ խաչադիր անկյունները հավասար են, կամ ներքին միակողմանի անկյունների գումարը 180° է։

4․ Եռանկյան երկու անկյունները հավասար են 45° և 65°։ Գտնել երրորդ անկյունը։
Եռանկյան անկյունների գումարը 180° է, ուստի երրորդ անկյունը 180° − (45° + 65°) = 70° է։

5․ Եռանկյան մեկ անկյունը 90° է, մյուսը՝ 30°։ Գտնել երրորդ անկյունը։
Եռանկյան անկյունների գումարը 180° է, հետևաբար երրորդ անկյունը կլինի 180° − 90° − 30° = 60°։

6․ Եռանկյան երեք անկյունների հարաբերությունը 2 : 3 : 4 է։ Գտնել անկյունները։
Եռանկյան անկյունների գումարը 180° է, իսկ հարաբերությունը՝ 2 : 3 : 4, այսինքն ընդհանուր 9 մաս։ Մեկ մասը 20° է, հետևաբար անկյուններն են 40°, 60° և 80°։

7․ Կարո՞ղ է գոյություն ունենալ եռանկյուն, որի անկյուններն են՝ 70°, 60°, 60°։ Բացատրիր։
Ոչ, չի կարող գոյություն ունենալ, քանի որ 70° + 60° + 60° = 190°, իսկ եռանկյան անկյունների գումարը պետք է լինի 180°։

8․ Ինչի՞ է հավասար հավասարակողմ եռանկյան անկյունները։
Հավասարակողմ եռանկյան բոլոր անկյունները հավասար են, իսկ դրանց գումարը 180° է, հետևաբար յուրաքանչյուր անկյունը 60° է։

9․ Ուղղանկյուն եռանկյան մեկ սուր անկյունը 40° է։ Գտնել մյուս սուր անկյունը։
Ուղղանկյուն եռանկյան երկու սուր անկյունների գումարը 90° է, ուստի եթե մեկը 40° է, մյուսը կլինի 50°։

10․ Ի՞նչ հատկություններ գիտես ուղղանկյուն եռանկյան մասին։
Ուղղանկյուն եռանկյունը ունի մեկ 90° անկյուն, իսկ մյուս երկու անկյունները սուր են և դրանց գումարը 90° է։ Նրա ամենաերկար կողմը հիպոտենուզն է, որը գտնվում է ուղիղ անկյան դիմաց։

11․ Տրված է ABC ուղղանկյուն եռանկյուն , որտեղ ∠C=90∘, իսկ $\mathrm{\angle }A={30}^{\circ }$։ Գտնել ներքնաձիգի երկարությունը, եթե 30° անկյան դիմացի էջ հավասար է 6 սմ։
Ուղղանկյուն եռանկյան մեջ 30° անկյան դիմացի էջը ներքնաձիգի կեսն է, հետևաբար եթե այն 6 սմ է, ապա ներքնաձիգը 12 սմ է։

12․ Ուղղանկյուն եռանկյան մեկ սուր անկյունը 25° է։ Գտնել մյուս սուր անկյունը։
Ուղղանկյուն եռանկյան երկու սուր անկյունների գումարը 90° է, հետևաբար եթե մեկը 25° է, մյուսը կլինի 65°։

13․ Ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգը 14 սմ է, իսկ մեկ սուր անկյունը 30° է։
Գտնել 30° անկյան դիմացի էջի երկարությունը։
Ուղղանկյուն եռանկյան մեջ 30° անկյան դիմացի էջը հավասար է ներքնաձիգի կեսին, հետևաբար 14 սմ-ի կեսը 7 սմ է։